Gerçek Hayatta En Çok Kullandığım Linux Komutları

Linux kariyerimde binlerce komut kullandım. Bu yazıda her gün işime yarayan 20 komutu paylaşıyorum — sadece sözdizimi değil, nerede ve neden kullandığımı da anlattım.

1. htop — Anlık Sistem Kaynakları

Klasik top komutunun çok daha kullanışlı versiyonu. CPU, RAM, swap ve process listesini renkli ve interaktif gösteriyor.

apt install htop   # Debian/Ubuntu
dnf install htop   # Rocky/AlmaLinux
htop

2. ss -tulnp — Açık Portlar

Hangi servis hangi portu dinliyor? Eski netstat yerine artık ss kullanıyorum — çok daha hızlı.

ss -tulnp
ss -tulnp | grep 80

3. rsync — Akıllı Dosya Transferi

Sadece değişen dosyaları kopyalıyor. Yedekleme ve sunucular arası senkronizasyon için vazgeçilmez.

rsync -avz /var/www/ /opt/backups/www/
rsync -avz -e ssh /opt/data/ user@sunucu:/opt/data/
rsync -avz --delete /kaynak/ /hedef/

4. journalctl — Log Takibi

journalctl -fu nginx
journalctl -u ssh --since today
journalctl -p err -b
journalctl --disk-usage

5. ncdu — Disk Kullanım Analizi

Disk doldu alarmı geldiğinde ilk açtığım araç.

apt install ncdu
ncdu /var
ncdu /

6. tmux — Terminal Oturum Yönetimi

SSH bağlantısı kesilse bile komutlarım çalışmaya devam ediyor.

tmux new -s yedekleme
tmux ls
tmux attach -t yedekleme
# Ctrl+b d  → Oturumdan ayrıl

7. awk — Metin İşleme

Log dosyalarından belirli kolonları çekmek için kullanıyorum.

awk "{print $3}" dosya.txt
awk "{print $1}" /var/log/nginx/access.log | sort | uniq -c | sort -rn | head -20

8. find — Dosya Arama

find /var/www -name "*.log"
find /opt/backups -name "*.tar.gz" -mtime +30 -delete
find / -size +100M -type f 2>/dev/null
find / -perm -4000 -type f 2>/dev/null

9. grep — Metin Arama

grep -i "error" /var/log/syslog
grep -r "veritabani" /var/www/
tail -f /var/log/nginx/error.log | grep -i "error"

10. curl — HTTP İstekleri

curl https://api.sirket.com/health
curl -vI https://www.linux.ist 2>&1 | grep -E "SSL|expire"

11. sed — Metin Değiştirme

sed -i.bak "s/eski/yeni/g" config.conf
sed -i "/silinecek_satir/d" dosya.txt
sed -n "10,20p" büyük_dosya.log

12. lsof — Açık Dosyalar

Bu dosyayı kim açık tutuyor sorusunun cevabı.

lsof -i :80
lsof -u www-data
lsof | grep deleted

13. tar — Arşivleme

tar -czf arsiv.tar.gz /klasor/
tar -xzf arsiv.tar.gz
tar -tzf arsiv.tar.gz
tar -xzf arsiv.tar.gz -C /hedef/

14. df -h — Disk Kullanımı

df -h
df -h /var
watch -n 60 df -h

15. crontab — Zamanlanmış Görevler

crontab -e
crontab -l
0 3 * * * bash /opt/backup.sh >> /var/log/backup.log 2>&1

16. watch — Komut Tekrarlama

watch -n 5 df -h
watch -n 2 "ss -tulnp | grep nginx"

17. strace — Sistem Çağrısı Takibi

Bir process neden çöküyor? İleri seviye hata ayıklama için.

strace -p PID
strace -e open,read,write -p PID

18. xargs — Komut Zincirleme

find /tmp -name "*.tmp" | xargs rm -f
cat sunucu_listesi.txt | xargs -I{} ssh {} "df -h"

19. systemctl — Servis Yönetimi

systemctl status nginx
systemctl enable --now nginx
systemctl list-units --failed
systemctl list-timers

20. history + Ctrl+R — Komut Geçmişi

En çok kullandığım ama en az bahsedilen özellik. Ctrl+R ile geçmişte arama yapabiliyorsunuz.

history | grep rsync
!!
!42

Bonus: Alias Kullanın

~/.bashrc dosyasına ekleyin:

alias ll="ls -lah"
alias ports="ss -tulnp"
alias logs="journalctl -fu"
alias myip="curl -s ifconfig.me"

Sonuç

Bu 20 komut 20 yıllık Linux deneyimimin özeti. Hepsini ezberlemenize gerek yok — ama her birinin ne işe yaradığını bilmek sorun çözme hızınızı ciddi ölçüde artırır. Sorularınız varsa iletişim formundan ulaşabilirsiniz.